درس‌های سریال چرنوبیل برای مدیریت پروژه

by

اخیراً شبکه HBO سریالی به نام چرنوبیل منتشر کرده که در دنیا بازخورد بسیار خوبی پیدا کرده است. این مینی سریال به فاجعه اتمی انفجار نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل در شوروی سابق می‌پردازد. من نکاتی مرتبط با مدیریت پروژه از این سریال یادداشت کرده‌ام که در ادامه می‌توانید مطالعه نمایید:

نادیده گرفتن مشکلات و ریسک‌های پروژه، باعث حل آن‌ها نمی‌شود

در قسمت آخر این سریال و در سکانس دادگاهی که به منظور محاکمه مقصران فاجعه برگزار شده، “لگاسف” دانشمندی که نقش پر رنگی در مدیریت اثرات پس از فاجعه داشته، جمله‌ای بسیار کلیدی بیان می‌کند. او می‌گوید:

“هر دروغی که می‌گوییم، ما را به حقیقت بدهکار می‌کند، دیر یا زود زمان بازپرداخت این بدهی فرا خواهد رسید.”

این جمله عین واقعیت و حقیقت است. هیچ وقت کتمان حقایق یا نادیده گرفتن مشکلات یا سرپوش گذاشتن بر ریسک‌ها و حقایق پروژه، باعث حل و فصل و رفع آن‌ها نخواهد شد. هر بار که در پروژه‌ای اطلاعات نادرست در گزارشات ارائه شود، ولو به خاطر هدف خاصی باشد، (خواه با هدف کسب رضایت ذینفعان و مدیران ارشد شرکت و پروژه یا کارفرما باشد یا ایجاد وجهه خوب برای تیم پروژه)، واقعیت پروژه را بدهکار می‌کنیم و دیر یا زود پروژه این بدهی را پرداخت خواهد کرد. نادیده گرفتن مشکلات و موانع پروژه، باعث نمی‌شود که آن‌ها حل و فصل شوند. نادیده گرفتن یا به تعویق انداختن بررسی مشکلات پروژه سبب می‌شود که تصیمات کلیدی و مهم دیرتر گرفته شوند و این تأخیر در تصمیم‌گیری و چاره‌اندیشی سبب ایجاد مشکلات جبران ناپذیری در پروژه خواهد شد.

مدیریت ریسک یک الزام و ضرورت

به باور من این سریال در زمینه مدیریت ریسک بسیار آموزنده است. در اتاق فرمان نیروگاه چرنوبیل و ثانیه‌هایی قبل از انفجار، آزمایشی توسط اپراتورها انجام می‌شود که ریسک‌های احتمالی آن را در نظر نمی‌گیرند. اما در ادامه و پس از انفجار و با حضور دانشمندی به نام لگاسوف، مدیریت ریسک به خوبی در پروژه پاک‌سازی پیاده می‌گردد. به عنوان مثال در یکی از عملیات‌های پاکسازی، لگاسف معتقد است که پنجاه درصد احتمال دارد یک انفجار بزرگ‌تر از انفجار اصلی رخ بدهد و این انفجار ممکن است زندگی پنجاه میلیون نفر از اهالی کشورهای بلاروس و اوکراین را به خطر بیاندازد. او حتی اذعان می‌کند که احتمال وقوع این ریسک ممکن است حدود ۴۰ درصد یا کم‌تر از از آن باشد اما اثرات احتمالی این ریسک بسیار بالاست و بنابراین با توضیح اثرات مهیب این ریسک به مدیران شوروی، تأیید آن‌ها جهت انجام اقداماتی در پاسخ به به این ریسک و اجتناب از آن را اخذ می‌کند و با سلسله اقداماتی، احتمال وقوع این ریسک را در پروژه پاکسازی بعد از انفجار نیروگاه به صفر می‌رساند.
سریال چرنوبیل به دو قسمت تقسیم می‌شود، قبل از انفجار و بعد از انفجار هسته راکتور واحد شماره۴ نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل. تا قبل از انفجار عدم توجه به مدیریت ریسک در تصمیمات مدیریت نیروگاه سبب بروز فاجعه می‌شود، اما پس از انفجار و آغاز پروژه پاکسازی، بارها شاهد استفاده از تکنیک‌های مدیریت ریسک در سریال هستیم.

مدیریت ارتباطات اثربخش، شاه کلید موفقیت پروژه

ده سال قبل از فاجعه چرنوبیل گزارشی در خصوص ناکارآمدی دکمه AZ-5 (دکمه توقف اضطراری (emergency shutdown) در نیروگاه‌های هسته‌ای شوروی سابق) منشتر می‌شود. حکومت شوروی از آن جایی که حکومتی ایدئولوژیک بود و معتقد بود آن سیستم هیچ‌گونه نقطه ضعفی ندارد، منتشر کننده گزارش را از کار اخراج و گزارش را نیز بایگانی می‌کند و اپراتورهای نیروگاه چرنوبیل ده سال بعد در هنگام فشردن دکمه AZ-5 اطلاعی از ریسک‌ها و دروس آموخته قبلی و مشکلات این سیستم نیروگاه نداشتند و فاجعه انفجار هسته رآکتور به همین دلیل رخ می‌دهد. اگر اطلاع‌رسانی درست صورت گیرد و حقایق پروژه از تیم پروژه پنهان نشود شاید در یک برهه کلیدی از پروژه، بتواند جلوی یک تصمیم‌گیری اشتباه را بگیرد. به عبارتی در پروژه نباید عده‌ای محرم و عده‌ای نامحرم فرض شوند و بخشی از اطلاعات پروژه را از آن‌ها پنهان شود، شاید همین پنهان‌کاری‌ها سبب شکست پروژه شود.
از طرفی در زمان پروژه پاکسازی پس از انفجار، فردی به نان شربینا که از مدیران ارشد شوروی بود، با مدیریت ارتباطات گسترده خود توانست امکانات فراوان و مناسبی را از جانب شوروی برای پروژه دریافت کند که اگر مدیریت ارتباطات صحیح و درست او نبود، شاید فاجعه‌ای بدتر از فاجعه اصلی پس از انفجار رخ می‌داد.

مدیریت ذینفعان

در قسمتی از سریال گفته می‌شود که کشور آلمان پس از ثبت تشعشات رادیواکتیو در خاک آلمان، مدارس خود را تعطیل کرده. آلمان کیلومترها دورتر از محل حادثه انفجار نیروگاه است. اما در خود شوروی و به دلیل نادیده گرفتن مدیریت ذینفعان پروژه و پنهان کاری از مردم محلی که از ذینفعان و اثرپذیران مهم پروژه پاکسازی بودند، در شهر چرنوبیل و در چند صدمتری محل فاجعه بچه‌ها در حیاط مدرسه بازی می‌کردند و عده‌ای برای تماشای حادثه بر روی پلی به همراه کودکان خود ایستاده بودند که تعداد زیادی از آن‌ها بر اثر تشعشات انفجار جان خود را از دست دادند. مردم محلی پروژه از ذینفعان و اثرپذیران کلیدی پروژه‌ها هستند، نادیده گرفتن آن‌ها ممکن است چنین اثرات مخربی برای پروژه داشته باشد.

مدیریت منابع انسانی

در بخشی از سریال جهت حفر تونل در زیر راکتور منفجر شده، احتیاج به کار چند معدنچی است. گروهی معدنچی روس جهت این کار انتخاب می‌شوند. مدیران پروژه پاکسازی نگران هستند که اگر حقایق اثرات احتمالی کار در نیروگاه را به معدنچیان بگویند، آن‌ها از انجام کار خودداری کنند. شربینا به لگاسوف که قصد مذاکره با معدنچی‌ها را دارد، توصیه‌ای می‌کند. او می‌گوید هیچ وقت به معدنچی‌ها دروغ نگو. آن‌ها تمام عمرشان را در تاریکی کار می‌کنند و نمی‌شود به آن‌ها دروغ گفت و او هم به این توصیه عمل می‌کند و تمام حقایق را با آن‌ها در میان می‌گذارد. مدیران پروژه پاکسازی با افراد تیم پروژه پاکسازی به گونه‌ای رفتار می‌کنند که آن‌ها با وجود این‌که می‌دانستند ممکن است جان خود را از دست بدهند اما جهت اهداف پروژه و نجات جان سایر انسان‌ها، ریسک‌ها را به جان خریدند و با ایثار و فداکاری خود پروژه پاکسازی را با موفقیت انجام دادند. با وجود تمام ابزارها و ماشین‌آلات و تجهیزات موجود، در نهایت این نیروی انسانی بود که سبب موفقیت پروژه پاکسازی شد. مدیریت صحیح منابع انسانی، رمز پیروزی هر پروژه‌ای است.

اهمیت ثبت دروس آموخته

در طول سریال لگاسف با درایت از دانشمند دیگری می‌خواهد که هم‌زمان با انجام پروژه پاکسازی، با تمامی اپراتورهای نیروگاه که در بیمارستان بستری هستند صحبت کند و تحقیقات مفصلی انجام دهد تا علت دقیق وقوع فاجعه مشخص شود. او هدف از این کار را جلوگیری از وقوع حادثه مشابه در سایر نیروگاه‌های هسته‌ای می‌داند و آن فرد نیز علی‌رغم تمامی دشواری‌های راه خود و حتی چند بار بازداشت شدن، تحقیقات خود را تکمیل می‌کند و در نهایت دروس آموخته‌ای که از این ماجرا ثبت می‌شود سبب اعمال تغییراتی در نیروگاه‌های هسته‌ای مشابه شوروی می‌شود. ثبت صحیح دروس آموخته هر پروژه‌ای و انتقال تجارب مثبت و منفی پروژه‌ها به پروژه‌های بعدی سبب جلوگیری از تکرار اشتباهات قبلی می‌شود. اصل ساده‌ای که متأسفانه ما در پروژه‌های ایران معمولاً نادیده می‌گیریم.

در پایان توصیه می‌کنم این سریال بسیار جالب و آموزنده را حتماً مشاهده کنید.

خواهش می‌کنم بدون ذکر منبع (نام نویسنده، آدرس سایت و آدرس کانال تلگرام) کپی نکنید!

You may also like

۱ Comment
  1. Hamid Hakami 6 ماه ago
    Reply

    برداشت بسیار جالبی از سریال زیبای چرنوبیل بود، ممنون از متن کاربردی و خوبی که نوشتین.

Leave a Comment

Your email address will not be published.