دسته‌بندی نشده , عمومی , مدیریت پروژه

درس‌های سریال چرنوبیل برای مدیریت پروژه

اخیراً شبکه HBO سریالی به نام چرنوبیل منتشر کرده که در دنیا بازخورد بسیار خوبی پیدا کرده است. این مینی سریال به فاجعه اتمی انفجار نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل در شوروی سابق می‌پردازد. من نکاتی مرتبط با مدیریت پروژه از این سریال یادداشت کرده‌ام که در ادامه می‌توانید مطالعه نمایید:

نادیده گرفتن مشکلات و ریسک‌های پروژه، باعث حل آن‌ها نمی‌شود

در قسمت آخر این سریال و در سکانس دادگاهی که به منظور محاکمه مقصران فاجعه برگزار شده، “لگاسف” دانشمندی که نقش پر رنگی در مدیریت اثرات پس از فاجعه داشته، جمله‌ای بسیار کلیدی بیان می‌کند. او می‌گوید:

“هر دروغی که می‌گوییم، ما را به حقیقت بدهکار می‌کند، دیر یا زود زمان بازپرداخت این بدهی فرا خواهد رسید.”

این جمله عین واقعیت و حقیقت است. هیچ وقت کتمان حقایق یا نادیده گرفتن مشکلات یا سرپوش گذاشتن بر ریسک‌ها و حقایق پروژه، باعث حل و فصل و رفع آن‌ها نخواهد شد. هر بار که در پروژه‌ای اطلاعات نادرست در گزارشات ارائه شود، ولو به خاطر هدف خاصی باشد، (خواه با هدف کسب رضایت ذینفعان و مدیران ارشد شرکت و پروژه یا کارفرما باشد یا ایجاد وجهه خوب برای تیم پروژه)، واقعیت پروژه را بدهکار می‌کنیم و دیر یا زود پروژه این بدهی را پرداخت خواهد کرد. نادیده گرفتن مشکلات و موانع پروژه، باعث نمی‌شود که آن‌ها حل و فصل شوند. نادیده گرفتن یا به تعویق انداختن بررسی مشکلات پروژه سبب می‌شود که تصیمات کلیدی و مهم دیرتر گرفته شوند و این تأخیر در تصمیم‌گیری و چاره‌اندیشی سبب ایجاد مشکلات جبران ناپذیری در پروژه خواهد شد.

مدیریت ریسک یک الزام و ضرورت

به باور من این سریال در زمینه مدیریت ریسک بسیار آموزنده است. در اتاق فرمان نیروگاه چرنوبیل و ثانیه‌هایی قبل از انفجار، آزمایشی توسط اپراتورها انجام می‌شود که ریسک‌های احتمالی آن را در نظر نمی‌گیرند. اما در ادامه و پس از انفجار و با حضور دانشمندی به نام لگاسوف، مدیریت ریسک به خوبی در پروژه پاک‌سازی پیاده می‌گردد. به عنوان مثال در یکی از عملیات‌های پاکسازی، لگاسف معتقد است که پنجاه درصد احتمال دارد یک انفجار بزرگ‌تر از انفجار اصلی رخ بدهد و این انفجار ممکن است زندگی پنجاه میلیون نفر از اهالی کشورهای بلاروس و اوکراین را به خطر بیاندازد. او حتی اذعان می‌کند که احتمال وقوع این ریسک ممکن است حدود ۴۰ درصد یا کم‌تر از از آن باشد اما اثرات احتمالی این ریسک بسیار بالاست و بنابراین با توضیح اثرات مهیب این ریسک به مدیران شوروی، تأیید آن‌ها جهت انجام اقداماتی در پاسخ به به این ریسک و اجتناب از آن را اخذ می‌کند و با سلسله اقداماتی، احتمال وقوع این ریسک را در پروژه پاکسازی بعد از انفجار نیروگاه به صفر می‌رساند.
سریال چرنوبیل به دو قسمت تقسیم می‌شود، قبل از انفجار و بعد از انفجار هسته راکتور واحد شماره۴ نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل. تا قبل از انفجار عدم توجه به مدیریت ریسک در تصمیمات مدیریت نیروگاه سبب بروز فاجعه می‌شود، اما پس از انفجار و آغاز پروژه پاکسازی، بارها شاهد استفاده از تکنیک‌های مدیریت ریسک در سریال هستیم.

مدیریت ارتباطات اثربخش، شاه کلید موفقیت پروژه

ده سال قبل از فاجعه چرنوبیل گزارشی در خصوص ناکارآمدی دکمه AZ-5 (دکمه توقف اضطراری (emergency shutdown) در نیروگاه‌های هسته‌ای شوروی سابق) منشتر می‌شود. حکومت شوروی از آن جایی که حکومتی ایدئولوژیک بود و معتقد بود آن سیستم هیچ‌گونه نقطه ضعفی ندارد، منتشر کننده گزارش را از کار اخراج و گزارش را نیز بایگانی می‌کند و اپراتورهای نیروگاه چرنوبیل ده سال بعد در هنگام فشردن دکمه AZ-5 اطلاعی از ریسک‌ها و دروس آموخته قبلی و مشکلات این سیستم نیروگاه نداشتند و فاجعه انفجار هسته رآکتور به همین دلیل رخ می‌دهد. اگر اطلاع‌رسانی درست صورت گیرد و حقایق پروژه از تیم پروژه پنهان نشود شاید در یک برهه کلیدی از پروژه، بتواند جلوی یک تصمیم‌گیری اشتباه را بگیرد. به عبارتی در پروژه نباید عده‌ای محرم و عده‌ای نامحرم فرض شوند و بخشی از اطلاعات پروژه را از آن‌ها پنهان شود، شاید همین پنهان‌کاری‌ها سبب شکست پروژه شود.
از طرفی در زمان پروژه پاکسازی پس از انفجار، فردی به نان شربینا که از مدیران ارشد شوروی بود، با مدیریت ارتباطات گسترده خود توانست امکانات فراوان و مناسبی را از جانب شوروی برای پروژه دریافت کند که اگر مدیریت ارتباطات صحیح و درست او نبود، شاید فاجعه‌ای بدتر از فاجعه اصلی پس از انفجار رخ می‌داد.

مدیریت ذینفعان

در قسمتی از سریال گفته می‌شود که کشور آلمان پس از ثبت تشعشات رادیواکتیو در خاک آلمان، مدارس خود را تعطیل کرده. آلمان کیلومترها دورتر از محل حادثه انفجار نیروگاه است. اما در خود شوروی و به دلیل نادیده گرفتن مدیریت ذینفعان پروژه و پنهان کاری از مردم محلی که از ذینفعان و اثرپذیران مهم پروژه پاکسازی بودند، در شهر چرنوبیل و در چند صدمتری محل فاجعه بچه‌ها در حیاط مدرسه بازی می‌کردند و عده‌ای برای تماشای حادثه بر روی پلی به همراه کودکان خود ایستاده بودند که تعداد زیادی از آن‌ها بر اثر تشعشات انفجار جان خود را از دست دادند. مردم محلی پروژه از ذینفعان و اثرپذیران کلیدی پروژه‌ها هستند، نادیده گرفتن آن‌ها ممکن است چنین اثرات مخربی برای پروژه داشته باشد.

مدیریت منابع انسانی

در بخشی از سریال جهت حفر تونل در زیر راکتور منفجر شده، احتیاج به کار چند معدنچی است. گروهی معدنچی روس جهت این کار انتخاب می‌شوند. مدیران پروژه پاکسازی نگران هستند که اگر حقایق اثرات احتمالی کار در نیروگاه را به معدنچیان بگویند، آن‌ها از انجام کار خودداری کنند. شربینا به لگاسوف که قصد مذاکره با معدنچی‌ها را دارد، توصیه‌ای می‌کند. او می‌گوید هیچ وقت به معدنچی‌ها دروغ نگو. آن‌ها تمام عمرشان را در تاریکی کار می‌کنند و نمی‌شود به آن‌ها دروغ گفت و او هم به این توصیه عمل می‌کند و تمام حقایق را با آن‌ها در میان می‌گذارد. مدیران پروژه پاکسازی با افراد تیم پروژه پاکسازی به گونه‌ای رفتار می‌کنند که آن‌ها با وجود این‌که می‌دانستند ممکن است جان خود را از دست بدهند اما جهت اهداف پروژه و نجات جان سایر انسان‌ها، ریسک‌ها را به جان خریدند و با ایثار و فداکاری خود پروژه پاکسازی را با موفقیت انجام دادند. با وجود تمام ابزارها و ماشین‌آلات و تجهیزات موجود، در نهایت این نیروی انسانی بود که سبب موفقیت پروژه پاکسازی شد. مدیریت صحیح منابع انسانی، رمز پیروزی هر پروژه‌ای است.

اهمیت ثبت دروس آموخته

در طول سریال لگاسف با درایت از دانشمند دیگری می‌خواهد که هم‌زمان با انجام پروژه پاکسازی، با تمامی اپراتورهای نیروگاه که در بیمارستان بستری هستند صحبت کند و تحقیقات مفصلی انجام دهد تا علت دقیق وقوع فاجعه مشخص شود. او هدف از این کار را جلوگیری از وقوع حادثه مشابه در سایر نیروگاه‌های هسته‌ای می‌داند و آن فرد نیز علی‌رغم تمامی دشواری‌های راه خود و حتی چند بار بازداشت شدن، تحقیقات خود را تکمیل می‌کند و در نهایت دروس آموخته‌ای که از این ماجرا ثبت می‌شود سبب اعمال تغییراتی در نیروگاه‌های هسته‌ای مشابه شوروی می‌شود. ثبت صحیح دروس آموخته هر پروژه‌ای و انتقال تجارب مثبت و منفی پروژه‌ها به پروژه‌های بعدی سبب جلوگیری از تکرار اشتباهات قبلی می‌شود. اصل ساده‌ای که متأسفانه ما در پروژه‌های ایران معمولاً نادیده می‌گیریم.

در پایان توصیه می‌کنم این سریال بسیار جالب و آموزنده را حتماً مشاهده کنید.

خواهش می‌کنم بدون ذکر منبع (نام نویسنده، آدرس سایت و آدرس کانال تلگرام) کپی نکنید!

عمومی , مدیریت پروژه

آشنایی با مفاهیم کلی و ابتدایی پروژه‌های صنعت نفت و گاز

قصد دارم در سلسله مطالبی، یک سری توضیحات کلی در مورد پروژه‌های صنایع مختلف جهت آشنایی با برخی از اصطلاحات کلی و متداول این صنایع بنویسم. هم از جهت اینکه برای خودم یک مرور کلی باشد و هم جهت استفاده مخاطبین محترم سایت.
پروژه‌های صنعت‌های گوناگون که در ادامه راجع به آن‌ها خواهم نوشت به شرح زیر هستند:

  • پروژه‌های صنعت نفت، گاز و پتروشیمی
  • پروژه‌های نیروگاه حرارتی
  • پروژه‌های نیروگاه برق-آبی
  • پروژه‌های سدسازی

اولین مطلب را می‌خواهم با یکی از پیچیده‌ترین، مشکل‌ترین و البته پیشروترین صنایع دنیا یعنی صنعت نفت و گاز آغاز کنم. در ادامه خلاصه‌ای از برخی تعاریف و اصطلاحات این صنعت را مطالعه خواهید کرد. بدیهی است که این سلسله از نوشته‌ها، ادعای پوشش صد درصدی مفاهیم و دانش هر صنعت را ندارند، چرا که برای هر یک از این صنایع صدها کتاب و مقاله نوشته شده و بدیهی است اگر در جستجوی دانش عمیق‌تری هستید، باید به سراغ مطالعه آن کتاب‌ها بروید.

در این مطلب در خصوص موارد زیر خواهید خواند:

انواع و دسته‌بندی‌های پروژه‌های نفت و گاز
تعاریف و اصطلاحات پروژه‌های نفت و گاز
مراحل اجرای پروژه‌های نفت و گاز
آشنایی با قراردادهای پروژه‌های نفت و گاز
تعریف برخی از اصطلاحات هزینه‌ای در حوزه پروژه‌های نفت و گاز


آشنایی با مفاهیم کلی و ابتدایی پروژه‌های صنعت نفت و گاز و پتروشیمی


انواع و دسته‌بندی‌های پروژه‌های نفت و گاز


پروژه های صنایع نفت و گاز و پتروشیمی به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند:
۱- پروژه‌های صنایع بالادستی – Up-Stream
2- پروژه‌های صنایع میان دستی- Mid-Stream
3- پروژه‌های صنایع پایین دستی- Down-Stream

اما این سه دسته‌بندی چه تفاوت‌هایی با هم دارند و اصولاً چه پروژه‌هایی در قالب این دسته‌بندی اجرا می‌شوند:
پروژه‌های صنایع بالادستی – Up-Stream
در بخش بالادستی صنعت نفت و گاز عموماً پروژه‌های زیر اجرا می‌شود:

  • پروژه‌های اکتشاف Exploration
  • پروژه های توسعه میدان Field Development
  • Production Operations
  • Field Processing

پروژه‌های صنایع میان دستی- Mid-Stream
در بخش میان دستی صنعت نفت و گاز عموماً پروژه‌های زیر اجرا می‌شود:

  • Storage
  • Gas Distribution
  • Long Distance Transportation
  • Field Pipeline Gathering

پروژه‌های صنایع پایین دستی- Down-Stream
در بخش پایین دستی صنعت نفت و گاز عموماً پروژه‌های زیر اجرا می‌شود:

  • Refining
  • Manufacturing
  • Wholesale & Retail Marketing

نکته اول: یک مدل دسته‌بندی دیگر در صنایع نفت و گاز وجود دارد که این صنایع را به دو دسته زیر تقسیم می‌کند:

  • Surface
  • Sub Surface

دقت کنید دسته‌بندی‌های بالادستی، میان‌دستی و پایین‌دستی را با دسته‌بندی فوق اشتباه نگیرید. مفاهیم بالادستی و پایین دستی با مفهوم Surface و Sub Surface کاملاً متفاوت هستند.

نکته دوم:
در آخرین نسخه نظام فنی و اجرایی طرح‌ها و پروژه‌های صنعت نفت که توسط وزرات نفت در تیر ماه۹۶ منتشر شده است، پروژه‌ها و طرح‌های صنعت نفت و گاز تنها به دو دسته بالادستی و پایین‌دستی تقسیم شده‌اند. بنابراین از نظر این سند رسمی دولتی، بخش میان دستی صنعت نفت لحاظ نشده است. اما در بسیاری از کشورهای دنیا پروژه‌ها و طرح‌های صنعت نفت و گاز را بر اساس همان سه دسته‌بندی ذکر شده تقسیم‌بندی می‌کنند. (شما می توانید آخرین نسخه نظام فنی و اجرایی طرح ها و پروژه های صنعت نفت را از کانال تلگرام بنده به آدرس @sharifizcom دانلود نمایید.)

یک سری تعاریف مهم که از نظام فنی و اجرایی طرح‌ها و پروژه‌های صنعت نفت استخراج شده است را در ادامه می‌توانید مطالعه کنید:

تعاریف و اصطلاحات پروژه‌های نفت و گاز

تعریف میدان نفتی یا گازی-Oil/Gas Field:
هریک از منابع یا مخازن زیر زمینی یا رو زمینی در تقسیمات داخل سرزمین، آب‌های داخلی، ساحلی ، فلات قاره و بین المللی مجاور مرزهای کشور و آب‌های آزاد بین‌المللی که احتمال وجود نفت در آن میسر است و مشخصات فنی و مختصات جغرافیایی آن توسط وزارت نفت مشخص می‌گردد.
تعریف مخزن طبیعی نفت یا گازOil/Gas Reservoir:
هر کدام از تاقدیس‌ها ، ساختمان‌های چینه‌ای یا هر گونه تله ساختاری حاوی مواد هیدرو کربنی یا ترکیبی از آن‌ها که دارای خواص سنگ، سیال و فشار مستقل باشد.
تعریف میدان / مخزن طبیعی کشف شده -Green Field/Reservoir:
میدان/مخزن نفتی یا گازی کشف شده که آماده ورود به مرحله توسعه می‌باشد.
تعریف میدان/مخزن طبیعی توسعه یافته- Brown Field/Reservoir:
میدان /مخزنی که قبلاً به بهره‌برداری و تولید رسیده است.

در چاه‌ها و میدان‌های نفتی دو مدل فعالیت انجام می‌شود که بسیاری در درک تفاوت ماهوی آن مشکل دارند:
۱- عملیات بهبود ضریب بازیافت – Improved Oil/Gas Recovery (IOR/IGR)
2- عملیات افزایش ضریب بازیافت -(EOR/EGR) Enhance Oil/Gas Recovery

اما تفاوت EOR با IOR چیست؟ اجازه بدید با یک مثال توضیح دهم. ما اگر به صورت مستمر ورزش نکنیم، ممکن است یک مسیر صد متری را در طول ۱۸ ثانیه بدویم. اما اگر به صورت مستر و حرفه‌ای تمرین کنیم و آمادگی جسمانی خود را به صورت طبیعی و با نیروهای خود بهبود دهیم، ممکن است صد متر را در ۱۵ ثانیه بدویم. این حالت شبیه IOR و IGR است. یعنی سعی می‌کنند میزان تولید یک چاه نفت را از طریق تزریق آب و گاز حفظ کنند یا بهبود دهند. اما اگر شما از مواد نیروزا استفاده کنید و اصطلاحاً دوپینگ کنید، در این حالت ممکن است صد متر را در ۱۲ ثانیه بدوید. این حالت شبیه EOR و EGR است. یعنی سعی می‌کنند با تزریق مواد شیمایی یا موارد مشابه عملکرد چاه نفت را حفظ کنند یا بهبود دهند.

طرح‌ها و پروژه‌های صنعت نفت و گاز بر اساس نوع پروژه و به صورت زیر دسته‌بندی می‌شوند:
۱- اکتشاف و ارزیابی
۲- توسعه میدان/مخزن‌های کشف شده و تولید
۳- پروژه‌های بهبود/افزایش ضریب برداشت در میدان/مخزن های توسعه یافته
۴- خطوط لوله انتقال و تأسیسات وابسته (دریا و خشکی)
۵- واحدهای پالایش نفت و فرآورش گاز طبیعی
۶- مجتمع‌های پترو شیمی
۷- انبارها و مخازن ذخیره‌سازی نفت، گاز و فرآورده‌های نفتی و اسکله‌های صادراتی
۸- تأسیسات عرضه و پخش فرآورده‌های نفت و گاز
۹- پروژه‌های تعمیرات اساسی (تجهیزات میادین نفتی، خطوط لوله و تأسیسات پائین دستی)
۱۰- پروژه‌های بهبود کارایی انرژی

حالا که مقداری با برخی از اصطلاحات کلی صنعت نفت و گاز آشنا شدید، زمان مناسبی است که با هم برخی از مراحل پروژه‌ها و طرح‌های صنعت نفت و گاز را مرور کنیم. معمولاً مراحل زیر در پروژه‌ها و طرح‌های نفت و گاز مشترک است:


مراحل اجرای پروژه‌های نفت و گاز

  • طراحي و مهندسی
  • خدمات خريد و خريد كالا
  • ساختمان و نصب
  • پیش راه‌اندازی
  • راه‌اندازي
  • تحویل به بهره‌بردار

مراحل اجرای یک پروژه بالادستی و یک پروژه پایین دستی نفت و گاز به صورت معمول به این صورت است:
مراحل کلی پروژه‌های بالادستی صنعت نفت و گاز:
۱- تعریف طرح/پروژه Project initiation
2- اکتشاف Exploration
3- ارزیابی و مهندسی یکپارچه Appraisal and FEED
4- توسعه Development
5- تولید و بهبود/افزایش ضریب بازیافت Production & IOR,IGR/EOR,EGR
6- ترک مخزن و برچیدن تأسیسات Abandonment & Decommissioning

مراحل کلی پروژه‌های پایین دستی صنعت نفت و گاز:
۱- تعریف طرح/پروژه Project initiation
2- مطالعات امکان‌سنجی Feasibility Study
3- طراحی مفهومی Conceptual Design
4- طراحی پایه Basic Design
5- مهندسی یکپارچه FEED
6- طراحی تفصیلی Detail Design
7- خرید و تدارکات کالا و تجهیزات Procurement
8- ساختمان و نصب طرح/پروژه Construction & Installation
9- راه اندازی طرح/پروژه Commissioning
10- بهره برداری از طرح/پروژه Operation

در شکل پایین می توانید مراحل فرایند توسعه یک میدان نفت و گاز را ملاحظه کنید:

حالا که در بخش اول با یک سری اصطلاحات و تعاریف کلی پروژه‌های صنعت نفت و گاز آشنا شدید و در بخش دوم نیز به صورت کلی با مراحل اجرای این پروژه‌ها آشنا شدید، زمان مناسبی است که با هم برخی از تعاریف و اصطلاحات مربوط به قراردادهای طرح‌ها و پروژه‌های صنعت نفت و گاز را مرور کنیم:

آشنایی با قراردادهای پروژه‌های نفت و گاز:


معمولاً دو مدل کلی قرارداد در پروژه‌های صنعت نفت و گاز داریم:
۱- قراردادهای Concessions
2- قراردادهای Service Contract

در قراردادهای Concessions کل مخزن نفت و گاز یا بخشی از آن برای همیشه در اختیار یک شرکت یا پیمانکار قرار می‌گیرد. در ایران و بعد از ملی شدن صنعت نفت توسط دولت دکتر مصدق، دیگر چنین قراردادهای محلی از اعراب ندارد. اما در خیلی از کشورهای دنیا شرکت‌هایی مانند Shell یا BP با برخی از دولت‌ها و کشورهای چنین قراردادهایی منعقد می‌کنند. در این مدل قراردادی تمام ریسک‌های مربوط به طرح و پروژه متعلق به شرکت و پیمانکار است، منتها آن شرکت و پیمانکار بر اساس فرمول‌هایی، سود حاصل از بهره‌برداری از طرح یا پروژه را با دولت سهیم می‌شود.
اما قراردادهای مدل Service Contract که وزارت نفت ایران یا شرکت ملی نفت ایران یا سایر شرکت‌های تابعه دولت با پیمانکاران منعقد می‌کنند از همین مدل هستند. این قراردادها انواع مختلفی دارند مانند:

  • قراردادهای بیع متقابل Buy-Back
  • قراردادهای PSA
  • قراردادهای IPC
  • قراردادهای EPC, EPCF, EPC+F

در قراردادهای Service Contract پیمانکاران و شرکت‌های خارجی مانند شل، پتروناس، توتال و یا شرکت‌های ایرانی مانند مپنا، OIEC، دانا انرژی و … به عنوان یک توسعه دهنده Developer با وزارت نفت یا شرکت ملی نفت ایران و یا سایر شرکت‌های دولتی قرارداد می‌بندند. معمولاً روال به این صورت است که میدان نفت یا گاز قبلاً توسط دولت کشف شده است و این شرکت‌ها شرایط خود برای توسعه میدان را در قالب سندی به نام MDP (Master Development Plan) ارائه می‌کنند.

تولید و ارائه MDP برای پروژه‌های میادین نفت و گاز، کاری بسیار سنگین و پر هزینه و زمان‌بر است، حتی در برخی از پروژه‌ها، تهیه MDP چند میلیون دلار برای شرکت‌ها هزینه در بر دارد.

طی سال‌های گذشته اکثر قراردادهای دولت ایران با شرکت‌های نفتی در قالب قراردادهای بیع متقابل یا همان BUY Back بوده است. در این مدل قراردادی، پیمانکار هر هزینه‌ای که در پروژه انجام می‌داد را از شرکت نفت دریافت می‌کرد. اما در سال‌های اخیر وزارت نفت از مدل قراردادی جدیدی به نام IPC رونمایی کرده است که در این مدل قراردادی، اکتشاف و بهره‌برداری از میدان نفتی هم وارد SCOPE پیمانکاران شده است.

تفاوت قراردادهای EPC با قراردادهای بیع متقابلBuy Back
در قراردادهای EPC میزان سود پیمانکار مخفی است و دولت نمی‌تواند متوجه شود که پیمانکار چقدر از پروژه یا طرح سودآوری داشته است.
در قراردادهای بیع متقابل یا Buy Back از آن جایی که پیمانکار تمام هزینه‌های خود را از کارفرما دریافت می‌نماید، کارفرما این حق را دارد که از سود پیمانکار مطلع باشد. به عنوان مثال تمام مناقصات پیمانکارانی که قرارداد بیع متقابل دارند، با حضور نمایندگان شرکت ملی نفت برگزار می‌شود.

تعریف برخی از اصطلاحات هزینه‌ای در حوزه پروژه‌های نفت و گاز:


در پروژه‌ها و طرح‌های نفت و گاز با اصطلاحات زیر نیز برخورد خواهید کرد:

  • CAPEX (Capital Expenditure)
  • OPEX (Operational Expenditure)
  • Non CAPEX
  • Bank Charges
  • Petroleum Cost
  • Remuneration Fee

به صورت خلاصه برخی از تعاریف مربوط به اصطلاحات بالا را مرور می‌کنیم:
هزینه های CAPEX یا Capital Expenditure همان طور که از نامش پیداست، شامل مجموع هزینه‌های طرح یا پروژه می‌شود. این هزینه‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

  • هزینه‌های مستقیم DCC یا Direct Capital Cost
  • هزینه‌های مدیریت پروژه PMC یا Project Management Cost
    معمولاً هزینه‌های PMC را به شکل درصدی از هزینه‌های DCC محاسبه می‌کنند.

هزینه‌های Non CAPEX هم شامل همه هزینه‌های غیر CAPEX است که می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • مالیات TAX-VAT
  • بیمه Insurance (SSO)
  • گمرک Costume duty
  • آموزش Training
  • خدمات به کارفرما Service to Company
    (نکته مهم: هزینه‌های Non CAPEX فقط در ایران معنی دارد و در خارج از ایران تعریف نشده است. این مدل هزینه‌ها به دلیل ماهیت قراردادهای بیع متقابل در ایران تعریف شده‌اند.)

هزینه‌های Bank Charges همان سود بانکی است.

هزینه‌های OPEX نیز شامل هزینه تأمین قطعات یدکی SPRE PART و هزینه‌های نگهداری و تعمیرات و بهره‌برداری است.

به محموع هزینه‌های CAPEX و OPEX و Non CPEX و Bank Charges، در اصطلاح Petroleum Cost می‌گویند.

خواهش می‌کنم بدون ذکر منبع (نام نویسنده، آدرس سایت و آدرس کانال تلگرام) کپی نکنید!

PMP , مدیریت پروژه

دوره آموزشی آنلاین PMBOK و آمادگی آزمون PMP و CAPM توسط نادر خرمی‌راد

تقریباً همه افرادی که در حوزه مدیریت پروژه و مخصوصاً در زمینه برنامه‌ریزی و کنترل پروژه فعالیت می‌کنند، نام نادر خرمی‌راد را شنیده‌اند. ایشان از قدیمی‌ترین و پیشروترین نویسندگان کتاب و وبلاگ در زمینه مدیریت پروژه و برنامه‌ریزی و کنترل پروژه هستند و حدود پنجاه کتاب در این حوزه و صدها پست وبلاگی بسیار آموزنده در این زمینه تا کنون منتشر کرده‌اند.

آقای خرمی‌راد مدتی است که در حوزه آموزش آنلاین و الکترونیک مدیریت پروژه فعالیت می‌کنند و محصولات بسیار با کیفیتی در این زمینه تولید می‌کنند که به خاطر دانش و تجربه بسیار بالای ایشان و نحوه بیان شیوا، رسا، ساده و حرفه‌ای ایشان، از نظر من بسیار عالی و درجه یک و غیرقابل مقایسه با سایر کورس‌ها و دوره‌های آموزشی داخل ایران است.

آخرین دوره آموزشی آنلاینی که توسط ایشان طراحی و تولید شده، دوره آموزشی آمادگی آزمون PMP و آزمون CAPM است. ایشان برای مدتی سی درصد ابتدای این دوره آنلاین را به رایگان در اختیار عموم قرار دادن، بنده با اجازه خود استاد نادر خرمی‌راد، این سی درصد ابتدایی را رکورد و ذخیره کردم و شما می‌توانید این ویدئوهای آموزشی را از کانال تلگرام بنده به آدرس زیر دانلود نمایید:

لینک کانال تلگرام مدیریت پروژه، برنامه ریزی و کنترل پروژه (یا در تلگرام عبارت @sharifizcom را جستجو نمایید)

همین طور اگر تمایل دارید می‌توانید کل محتوای این دوره را از لینک زیر و از موسسه MANAGEMENT PLAZA خریداری کنید:

لینک دوره آموزشی آنلاین آمادگی آزمون PMP و CAPM

اما این سی درصد ابتدایی ویدئوهای آموزشی که با اجازه خود استاد خرمی‌راد ذخیره و منتشر می‌شود برای چه افراد و گروه‌هایی مناسب است؟:

  • افرادی که قصد شرکت در آزمون PMP و CAPM را دارند.
  • افرادی که آزمون PMP را با نسخه‌های قبلی (نسخه پنجم و یا قبل از پنج PMBOK) پشت سر گذاشته‌اند و قصد دارند با نسخه ششم PMBOK آشنا شوند.
  • افرادی که به مباحث مدیریت پروژه و به خصوص راهنمای PMBOK علاقه‌مند هستند.

توصیه می‌کنم حتماً این بخش از کورس آموزشی را به رایگان از کانال تلگرام بنده (@sharifizcom) دانلود و ملاحظه کنید. کیفیت بسیار بالای این دوره آموزشی شما را شگفت‌زده خواهد کرد.

مطالب مرتبط:

از سیر تا پیاز در مورد مدرک PMP و پاسخ به همه سوالات شما در زمینه اخذ مدرک PMP

مدیریت پروژه , مدیریت تدارکات

استراتژی اجرای پروژه

یکی از فایل‌ها و مدارکی که در پروژه به شدت بهش علاقه‌مندم، یک مدرک بسیار کاربردی و به درد بخور و مفید هست به نام ماتریس استراتژی برونسپاری پروژه.
برای این ماتریس اسم‌های و فرمت‌های مختلفی در پروژه‌ها و شرکت‌های مختلف وجود داره مثل:

استراتژی اجرا Execution Strategy

برنامه اجرا Execution Plan

استراتژی قراردادی Contract Strategy

استراتژی برونسپاریStrategy Outsourcing

ماتریس محدوده و مراحل پروژه Scope & Stage matrix

ماتریس استراتژی برونسپاری پروژه Strategy Matrix Outsourcing

ماتریس برونسپاری پروژه Strategy Matrix Outsourcing

حالا اون قدرها درگیر این اسامی نشین. مهم فلسه و هدفی است که در پشت پرده تهیه این ماتریس نهفته است. معمولن شرکت‌های بزرگ پروژه محور، در فازهای اولیه برنامه‌ریزی پروژه‌ها به خصوص در پروژه‌های EPC پیچیده و با اندازه بزرگ، این ماتریس رو توسط تیم مدیر پروژه و با نظرات مدیر پروژه تهیه می‌کنند و سعی می‌کنند استراتژی سازمان و شرکت‌شون هم در تهیه این ماتریس لحاظ کنند. این ماتریس در ادامه کار، نقشه راه بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها در پروژه خواهد بود. در شکل زیر می‌تونید طراحی مفهومی و کلی این ماتریس رو مشاهده کنید.

البته استراتژی‌های اجرای پروژه‌ها خیلی بزرگ‌تر و پیچیده‌تر از اونیه که در شکل بالا می‌بینید. اینجا فقط سعی کردم مفهوم و concept کار رو برسونم. همون طور که در شکل مشاهده می‌کنید، محور افقی ماتریس بسته‌های کاری محدوده پروژه (Work packages of scope) و محور عمودی ماتریس مراحل اجرای پروژه یا همون stage های پروژه است. حالا به عنوان مثال میشه در ماتریس به این استراتژی فکر کرد که فعالیت‌های مهندسی بسته کاری شماره ۱ پروژه رو می‌خواهیم خودمون در پروژه انجام بدیم یا برونسپاریش کنیم. حتی می‌تونیم اطلاعات اضافه‌ای مثل نام پیمانکار و رقم و مدت زمان قراردادشون رو به مرور به این استراتژی اضافه کنیم.
در شرکت‌های بزرگ بین‌المللی مثل Total و shell قبل از شروع پروژه یا در فازهای ابتدایی پروژه در جلساتی در مورد تکمیل این ماتریس تصمیم‌گیری می‌کنند و این ماتریس به عنوان یک نقشه راه در ادامه راه پروژه منشأ بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها خواهد بود.

حالا بیاید تمرین کنید:
آیا در پروژه یا پروژه‌هایی که شما درگیر آن هستید، ماتریس استراتژی اجرای پروژه موجود هست؟ اگه موجود نیست سعی کنید چنین ماتریسی رو از روی اطلاعاتی که در اختیار دارید تهیه کنید. سعی کنید کار رو زیاد برای خودتون سخت نکنید. Scope پروژه رو تا حدی که در پروژه قصد دارند برونسپاری کنند یا برونسپاری شده بشکنید. Stage ها را در هم حد سطح ۲ یا دیگه حداکثر ۳ سطح بشکنید.

خواهش می‌کنم بدون ذکر منبع (نام نویسنده، آدرس سایت و آدرس کانال تلگرام) کپی نکنید!

PMP

روش ساده و رایگان کسب PDU برای تمدید مدارک PMI

حتماً می دونید که شما برای تمدید مدارک PMI تون (مثل PMP,RMP,SP) باید PDU کسب کنید. به عنوان مثال برای تمدید اعتبار مدرک PMP باید طی سه سال، حداقل شصت PDU جمع‌آوری کنید. چند روز پیش دوستی به من پیغام داد که تنها دو ماه تا پایان دوره سه ساله‌ش فرصت داره و تا به حال نتونسته PDU جمع کنه. ایشون به سراغ چند موسسه معروف آموزشی رفته بود و اون‌ها ازش مبالغی خواسته بودند تا گواهی این PDUها رو براش صادر کنن.

اما در این مطلب من می‌خوام یک روش بسیار ساده، رایگان و در عین حال مفید برای کسب PDU رو بهتون معرفی کنم. برای این کار شما کافیه که برید در سایت زیر یک اکانت کاربری باز کنید. (بهتره که با اکانت PMIتون تو این سایت LOG IN کنید)

projectmanagement.com

وقتی شما از طریق اکانت PMIتون در این سایت LOG IN کردید، می‌تونید وبینارهای موجود در این سایت رو ببینید. یک سری از این وبینارها نیازمد پرداخت پول است و یک سری‌شون هم رایگانه. این وبینارها همه در مورد مدیریت پروژه و حوزه‌های مختلف مدیریت پروژه هستند و اغلب موارد و آیتم‌های جالب و آموزنده‌ای هم آموزش میدن. برای دیدن وبینارها باید از ف.ی.ل.ت.ر.شکن یا وی.پی.ان استفاده کنید و یک نرم‌افزار ساده رو هم دانلود و نصب کنید. تمام مراحل تو خود سایت توضیح داده شده.

بعد از دیدن کامل یک وبینار بدون اینکه کار خاصی انجام بدین، PDU مربوطه در اکانت PMI شما به صورت خودکار ثبت میشه. (البته در صورتی که با اکانت PMIتون تو این سایت LOG IN کرده باشید) به همین سادگی و بدون هیچ خرج اضافه‌ای.

هر وبینار یا ویدئوی آموزشی در این سایت بین ۰٫۵ تا ۱ PDU داره. البته دقت کنید که حداقل‌های PDU هر حوزه رو باید کسب کنید. مثلن برای تمدید مدرک PMP شما باید حداقل هشت PDU در هر کدوم از حوزه‌های Leadership ،Strategic و Business کسب کنید. نگران نباشید! برای هر کدوم از این حوزه‌ها کلی ویدئو و وبینار رایگان در سایت Project management موجوده. من خودم طی یکسال گذشته با استفاده از وبینارها و ویدئوهای این سایت، پنجاه PDU کسب کردم که به صورت خودکار این PDU ها در داشبورد PMI هم ثبت و تأیید شده.

خواهش می‌کنم بدون ذکر منبع (نام نویسنده، آدرس سایت و آدرس کانال تلگرام) کپی نکنید!

سایر مطالب مرتبط:

همه آن‌چه که لازم است در مورد اخذ مدرک PMP بدانید

عمومی

برای مهاجرت به خارج با تخصص مدیریت پروژه یا برنامه‌ریزی و کنترل پروژه، چه کارهایی باید انجام دهید؟

تقریباً هر روز این سوال از من پرسیده میشه، از سوی افرادی که قصد مهاجرت به خارج از ایران رو دارن و می‌خوان بدونن برای مهاجرت از طریق تخصص‌های شغلی مربوط به مدیریت پروژه یا برنامه‌ریزی و کنترل پروژه چه کارهایی باید انجام بدن، چه چیزهایی رو باید یاد بگیرن، چه مدارک حرفه‌ای رو باید اخذ کنن و امثالهم. خب من خودم مهاجرت نکردم و تخصصی هم در زمینه مشاوره مهاجرت ندارم، اما چون این سوال تقریباً هر روز از من پرسیده میشه، تصمیم گرفتم این مطلب رو بنویسم.

۱- اول از همه باید تأسف عمیق خودم رو اعلام کنم که در کشورمون شرایطی ایجاد شده که بسیاری از نیروهای متخصص، تحصیل‌کرده، با تجربه، کاردان، کاربلد و سرشار از انگیزه به وضعیتی رسیدن که تصمیم قطعی به مهاجرت گرفتن و طبق آماری که چند روز پیش می‌خوندم، حدود ۲ میلیون ایرانی در صف مهاجرت به کانادا، استرالیا و اروپا هستند و هروز صدها مدرک دانشگاهی ترجمه میشه و کلاس‌ها و معلم‌های زبان انگلیسی به قدری سرشون شلوغه که برای چند ماه بعد وقت میدن و خب این یعنی شرایط نرمال و مناسبی در کشورمون نداریم و امیدوارم این شرایط در آینده درست بشه وگرنه تا چند سال دیگه عملاً متخصص و کارشناس خبره‌ای تو ایران باقی نمی‌مونه و همه میرن.

۲- همون طور که عرض کردم بنده متخصص امور مهاجرتی یا وکیل مهاجرت نیستم اما یک چیزی رو تقریبن مطمئنم و اون اینه که شما اگه تو کشور خودتون و جایی که توش بزرگ شدید و مردم و فرهنگ و زبانش رو می‌شناسید، نتونید موفقیت خاصی کسب کنید، برای رسیدن به موفقیت در یک کشور غریبه با فرهنگ و زبان و مردم متفاوت، قطعاً کار سخت‌تری خواهید داشت. افرادی به من پیغام میدن که ما مدتی در ایران دنبال کار مرتبط با مدیریت پروژه و برنامه‌ریزی و کنترل پروژه گشتیم و کاری پیدا نکردیم، یا از کار قبلی‌مون اخراج و بیکار شدیم، پس حالا تصمیم گرفتیم مهاجرت کنیم و بریم کانادا یا استرالیا و اونجا در این زمینه کار کنیم. خب این یک مقدار به نظرم سخت و شاید غیرممکنه، چون وقتی شما نمی‌تونید تو کشور خودتون یک کار مرتبط با رشته خودتون پیدا کنید، بعید میدونم در یک کشور دیگه بتونید این کار رو انجام بدید. به عبارتی دلیل و بهانه مهاجرتتون نباید ضعف یا شکست‌هاتون باشه، اصلن منطقی نیست که وقتی کاری رو در کشور خودتون نتونستید انجام بدید، بعد تصمیم بگیرید مهاجرت کنید و اون کار رو در خارج از ایران انجام بدین.

۳- یکی از مهم‌ترین حوزه‌های دانش مدیریت پروژه، حوزه ارتباطاته. در فیلد کاری پروژه و کلن در هر فیلد کاری دیگه‌ای، مهارت‌های زبانی، مکالمه و ارتباطات خیلی مهمه. فرض کنید شما در تهران قصد مصاحبه با کسی جهت استخدام به عنوان یک کارشناس برنامه‌ریزی و کنترل پروژه رو دارید، اگر اون فرد نتونه خوب و روان فارسی صحبت کنه و منظورش رو به روشنی بیان کنه، نتونه نامه یا صورتجلسه و گزارش بنویسه یا نتونه نامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمانتون رو به خوبی بخونه و کلن در زبان فارسی ضعف داشته باشه، آیا هرگز چنین فردی رو استخدام می‌کنید؟ قطعن خیر. پس برای مهاجرت هم باید روی مهارت‌های زبان انگلیسی‌تون خیلی کار کنید. اگر می‌خواهید در خارج از ایران یک کار مرتبط با رشته خودتون پیدا کنید، باید زبان کشور مقصد رو به قدری خوب یاد بگیرید که مثل مردم همون کشور حرف بزنید، بنویسید، بخونید و گوش بدید.

۴- مدارک حرفه‌ای مدیریت پروژه می‌تونه کمک خوبی برای پیدا کردن شغل در خارج از ایران باشه. این مدارک توسط موسسه‌های بین‌المللی و جهانی مثل PMI و اکسلوس صادر میشه و به کارفرماها ثابت میکنه که شما زبان مشترک جهانی دانش مدیریت پروژه رو تا حد خوبی بلدید. البته باید توجه داشته باشید که هر کدوم از این مدارک در هر منطقه‌ای رواج بیشتری داره. مثلن تا جایی که من میدونم مدارک موسسه PMI مثل مدارک PMP, RMP, SP, PBA در آمریکا و کانادا و کشورهای حوزه خلیج فارس و تا حدی استرالیا رواج زیادی داره و مدرک PRINCE2 که از طریق موسسه اکسلوس انگلیس صادر میشه، در اروپای غربی طرفداران زیادی داره. بنابراین مقداری جستجو کنید تا متوجه بشید کدوم مدرک حرفه‌ای در کشور مقصدتون بیشتر رواج داره. چک کردن سایت‌های کاریابی کشور مقصدتون، می‌تونه به شما در این زمینه کمک کنه.

اگه تصمیم گرفتید مدرک PMP بگیرید، توصیه می‌کنم لینک زیر رو مطالعه کنید. در این مطلب از سیر تا پیاز در خصوص این مدرک رو نوشتم و سعی کردم به سوالات متداول در مورد مدرک PMP جواب بدم:

همه آن‌چه که لازم است در مورد اخذ مدرک PMP بدانید

۵- یک راه خیلی خوب که در آیتم قبلی گفتم، چک کردن سایت‌های کاریابی کشور مقصدتون هست. عنوان شغلی که به دنبالش هستید رو تو این سایت‌ها چک کنید و ببینید برای هر موقعیت شغلی معمولاً چه ویژگی‌هایی مدنظر کارفرماهای اونجا هست. خوشبختانه، برنامه‌ریزی و کنترل پروژه و مدیریت پروژه یک زبان جهانی و تقریبن مشترک بین ایران و سایر کشورهاست و شاید سبک و جزئیات کاری که ما در ایران انجام میدیم، مقداری با اون چیزی که در خارج انجام میشه متفاوت باشه، اما کلیات کار همونه، پروژه تعریفش مشخصه و ابزارها و تکنیک‌های مدیریت پروژه و برنامه‌ریزی و کنترل پروژه هم تقریبن در اکثر جاهای دنیا مشترکه. ابزارهایی مثل اکسل، مایکروسافت پراجکت و پریماورا در همه جای دنیا رواج داره ولی باید برید در اون سایت‌ها ببینید که چه تخصص‌ها و انتظاراتی ممکنه کارفرماها ازتون داشته باشند.

۶- دوستانی هستند که در سایر رشته‌ها درس خوندن یا کار می‌کنند، مثل مهندسین عمران و برق و مکانیک و یا حتی حسابداری و حقوق و تصمیم گرفتن بعد از مهاجرت در زمینه مدیریت پروژه و برنامه‌ریزی و کنترل پروژه کار کنند و می‌پرسن ما قبل از مهاجرت چی کار باید بکنیم و کجا کلاس بریم و چه مدارکی باید بگیریم؟ برنامه‌ریزی و کنترل پروژه و مدیریت پروژه و هر تخصص دیگری رو نمیشه با آمپول به صورت یک شبه یا یک ماهه و یا حتی یک ساله به کسی تزریق کرد. برای هر کاری شما باید زمان و انرژی صرف کنید و کتاب‌ها و منابع مختلف رو مطالعه کنید و کار عملی انجام بدین و تجربه کسب کنید و اگر لازم بود کلاس و دوره برید تا بعد از چند سال بتونید در یک تخصص یا مهارت تبدیل به یک کارشناس یا کارشناس خبره بشید. بنابراین یک ماه یا شش ماه یا حتی یکسال قبل از مهاجرت، فکر نکنم زمان کافی باشه که در یک فیلد به قدری متخصص بشید که در خارج از کشور بابت اون تخصصتون بهتون پول بدن.

۷- تا جایی که من شنیدم در خارج از ایران داشتن یک پروفایل خوب و حرفه‌ای در سایتی مثل لینکدین بسیار مهم و حیاتی هست. البته در ایران تقریباً کم‌تر کارفرمایی از لینکدین در خصوص جذب نیرو اقدام می‌کنه، اما اگر شرکت‌های پروژه‌محور بزرگ بین المللی رو دنبال کنید، می‌بینید که به صورت مستمر از طریق لینکدین آگهی جذب نیرو منتشر می‌کنند و افراد از همونجا برای موقعیت‌های شغلی مختلف اپلای می‌کنند. بنابراین حتمن یک پروفایل حرفه‌ای در لینکدین برای خودتون درست کنید.

۸- مشورت کردن قبل از انجام هر کاری خیلی خوبه، به خصوص برای قدم بزرگ و سختی مثل مهاجرت. برید در همون سایت لینکدین و هم‌وطنان ایرانی‌مون که در خارج از ایران در فیلد پروژه کار میکنند رو پیدا کنید و ازشون سوال بپرسید و ازشون مشورت بگیرید، یا در فروم‌ها و گروه‌های مهاجرت با اون‌ها مشورت کنید، قطعن اون‌ها می‌تونن راهنمایی‌های خوبی براتون داشته باشند.

۹- و در آخر بایید بگم مدارکی که موسسات و آموزشگاه‌های داخل ایران برای دوره‌های آموزشی برنامه‌ریزی و کنترل پروژه، نرم‌افزارهای MSP و PRIMAVERA و اکسل و یا دوره کلیم و ادعا و مدیریت هزینه و … صادر می‌کنند، حتی در خود ایران و در شرکت‌های ایرانی هم معتبر نیست و معمولن ارزشی ندارند و این مدارک صرفن جهت خوش کردن دل شاگردان و مشتریان صادر میشه، پس اگه جایی در ایران دیدید که مدعی هستند که اگر در دوره‌هاشون شرکت کنید، مدرک معتبر جهت اپلای در خارج از کشور برای شما صادر میکنند، شک نکنید که یک فریب کاری هست. مهم مهارت‌ها، دانش، تخصص و تجارب شماست و  نه مدارک این موسسات داخلی.

خواهش می‌کنم بدون ذکر منبع (نام نویسنده، آدرس سایت و آدرس کانال تلگرام) کپی نکنید!

سایر مطالب مرتبط: